FİZİKİ COĞRAFYA ÖZELLİKLERİ

Doğu Anadolu Bölgesi’nin kuzeydoğusunda yer alan Ardahan’ın matematik konumu 40⁰ 45^’ 24” ve 41⁰ 36’ 13” Kuzey paralelleri ile 42⁰ 25’ 43” ve 43⁰ 29’ 17” Doğu meridyenleri arasında yer almaktadır. Kuzeyinde Gürcistan toprağı olan Acaristan Özerk Cumhuriyeti, doğusunda Gürcistan ve kısmen de Ermenistan, güneyinde ve güneydoğusunda Kars, güneybatısında Erzurum ve batısında Artvin illeri ile çevrilidir. İlin yüzölçümü 4.842 km² olup nüfusu ise 133.756 kişidir. Ardahan ili nüfusunun %70’i kırsal alanda, %30’u ise şehirde yaşamakta ve km²’ye 28 kişi düşmektedir. Ardahan 66 yıl ilçe olarak Kars ili içerisinde yer aldı. 27 Mayıs 1992 tarih ve 3806 sayılı kanun ile tekrar, 1921’ deki gibi il haline getirildi. Göle, Hanak, Çıldır, Damal ve Posof ilçelerini de sınırı içerisine alarak Türkiye Cumhuriyeti’nin 75. ili olarak kurulmuştur. Ardahan ili Türkiye yüzölçümü içerisinde % 0,61’lik alana sahiptir.

YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ

Doğu Anadolu Bölgesi’nin Karadeniz Bölgesi’ne komşu olduğu kuzeydoğu kesiminde yer alan Ardahan, yüksek ve engebelidir. Sahada 3.000 m ’yi aşan dağlar yer alır. Yalnızçam Dağları Artvin il sınırı boyunca uzanır. İlin kuzeydoğu kesiminde Keldağ (3.033 m ), doğu kesiminde Akbaba Dağı (3126 m ) yer alır. İl topraklarının güney kesimini de Allahuekber Dağları ve Kısır Dağı (3.197 m ) engebeli hale getirir. Allahuekber Dağlarına bağlı Kabak Dağı (3.054 m ) il sınırı içinde kalır. Kısır Dağı 3.197 m ile ilin en yüksek noktasıdır. Ardahan Platosu ilin orta kesiminde yer alır. Yüksekliği 1800-2000 m’ dir. Temelini Neojen volkanizması sonucu ortaya çıkmış lavlar oluşturur. Plato, Pliyosen sonu ve Pleistosen başlarında ortaya çıkan faylanmalar sonucu çökmüştür. Kenarlarında marnlı ve kumlu çökellerin bulunduğu bu alan, yüksek kesimlerden gelen malzemelerle dolmuştur. Kura nehri ve kolları tarafından plato yüzeyi parçalanmıştır. Bu akarsuların en önemlisi platoyu baştan başa geçen Kura ırmağıdır. Çıldır Gölü; ilin güneydoğu kesiminde yer alır, yüksekliği 1.959 m’ dir. Aktaş Gölü ise ilin doğu kesiminde yer alır. Bu gölün doğu yarısı Gürcistan sınırları içinde kalır, yüksekliği 1.798 m ’dir

YUKARI KURA HAVZASI

GÖLE OVASI

Göle Ovası, yukarı Kura Havzasının önemli düzlüklerinden biridir. Her taraftan kendisine dik olarak inen yüksek dağlar ve yaylalarla çevrelenmiştir. Bu ova, genel olarak doğu-batı yönünde uzanır ve Kura’nın oymuş olduğu derin boğaz aracılığıyla kuzeybatıya doğru açılır. Tüm ovanın yüzölçümü 150 km² kadardır. Bu ova genel olarak düz ve yüksektir. Yükselti, ortalama 2000 m ’yi bulur ve kenarlara doğru 2100 m ’ye çıkar. Göle Ovası; alüvyonlu, kalın siyah renkte toprak örtüsüyle örtülmüştür ve verimlidir.

Çevredeki dağlardan bu ovaya inen dere sayısı fazladır. Dereler ovada birleşir ve Kura nehrini oluşturur. İlkbahar ve yaz başlarında karların erimesi ile geniş bataklıklar oluşur, ovanın doğu yarısı adeta göl haline gelir.

Ovada kışlar ağır geçer. Etrafı yüksek dağlarla çevrili olduğundan kışın havadaki rüzgarın esintisi az olur. Esinti olmayınca ağırlaşan hava aşağı çöker, sıcaklık kaybına uğramasıyla dondurucu bir hal alır. Ovayı kuşatan ve biraz esinti gören dağların yamaçları nispeten daha az soğuktur. Çanak şeklinde olan ovanın içerisini kışın bazen kalın bir sis tabakası örter. Ovaya; kışın en soğuk rüzgar, kuzeybatıdan gelir ve buna “Ardahan Yeli” denir.

Yazın çok serin geçer ve uzun aralıklarla yağan yağmur eksik olmaz. En büyük uğraşı ve gelir kaynağı gür çayırlara dayanan hayvancılıktır. Ayrıca ovanın batısındaki dağların geniş çam ormanıyla kaplı olması yörede kerestecilik faaliyetlerinin de artmasını sağlamıştır. Ovada yer alan köylerdeki yerleşim şekli topludur. Ova, Akşar gediği yolu ile Çoruh Havzasına bağlanır. Boğatepeler güzergâhıyla da Kars’a iline ulaşılır.

BÜYÜK SÜTLÜCE OVASI

Sarmi Boğazı : Kura nehri, Göle Ovası’ndan geçerken bir takım kollar alır ve bu boğaza girdikten sonra uzun yaylı bir takım dirsekler çizerek Ardahan Platosu’na ulaşır. Bu boğazın uzunluğu yaklaşık olarak 30 km ’dir. Derin ve bazı yerleri sarptır. Çıplak bir boğazdır.)

ARDAHAN PLATOSU

Kura nehri boyunca uzanan geniş bir düzlüktür. Sarmi Boğazı’ndan başlayarak Niyalashor Boğazı’na kadar devam eder. Platonun uzunluğu 30-40 km kadar olup en geniş yeri 10 km’ yi geçmez. Tüm düzlüğün yüzölçümü 180 km² kadardır. Plato çevre dağlardan inen akarsuların getirdiği alüvyonlarla doldurulmuştur. Platonun ortası boyunca akan Kura nehri, sağdan ve soldan aldığı bir çok kollarla birlikte ilkbaharda kabararak platonun bazı yerlerini su altında bırakır. Yükseltisi 1800 m olan platonun kışları şiddetlidir. Sis olayı en çok ilkbahar ve sonbahar aylarında görülür. Tarım, sadece buğday ve arpa ekimine bağlıdır. Ayrıca az da olsa patates ekimi yapılır. Platonun büyük bir kısmını otlak ve çayırlar oluşturur. Ardahan Platosu tarımsal faaliyetler bakımından; Göle Ovası da otlak ve çayır alanları bakımından zengindir. Platonun üzerinde yoğun bir nüfus vardır. Köylerdeki yerleşim biçimi topludur. Bölgedeki köyler birbirlerine yakındır. Ardahan Platosu önemli yollar ile Kars, Artvin, Erzurum ve Gürcistan’a bağlanır.

HASKÖY OVASI

Kısır Dağı’nın batısında yer alır. Ardahan Platosu’na doğru uzanır. Uzunluğu 15 km kadardır ve dardır. Ova, Ardahan Platosu yakınlarında birdenbire kesilir. Araya arızalı arazi girer ve bu arazi üzerinde ormanlık alan yer alır (Çamlıçatak Ormanları). Kısır Dağı’nın batı tarafındaki sular bu ovada toplanarak Kura nehrine karışır. Nehir, bu ova boyunca kuzeye doğru akar. Ovanın yükseltisi 2000 m’ den fazladır. Tarım, yükseltiden dolayı sınırlı olarak yapılabilmektedir. Hayvancılık ön plandadır.

DAMAL VE HANAK OVALARI

Ardahan Platosu’nun kuzeybatısında, Posof yolu üzerindeki Ilgar Dağı’ndan itibaren birbirini takip eden iki küçük ova görülür. Bu iki ovanın oluşturduğu düzlüğe “Meşe Ardahan Düzü” denir. Damal Ovası’nın genişliği 10 km²‘yi geçmez. Yükseltisi 2000 m ’den fazladır. Hafif dalgalı olup kuzeyden güneye doğru alçalır, en alçak yeri olan İkizdere’de bataklık oluşur. Hayvancılık temel uğraştır. Damal Ovası’nın suları dar bir vadiden Hanak Ovası’na akar. Hanak Ovası biraz daha geniştir. Yüzölçümü 20 km²’dir. Ova hafif dalgalı ve sulaktır. Damal tarafından inen “Kızıl Kalesi Suyu”, Cin Dağı’ndan gelen “Ayı Deresi”, Hanak’tan inen “Kışla Hanak Suyu” bu ovada buluşur. “Har Osman suyu” adıyla Kura’ya doğru akar. Burada arpa, buğday, patates, çavdar ekimi yapılsa da temel uğraş yine hayvancılıktır. Bu ovalardan başka Kamera Dağı’nın hemen güneyinde “Çitre Düzü”, Kel Dağı’nın hemen güneyinde “Oğuzun Düzü” yer alır. Hanak Ovası, Ardahan Platosu’ndan alçak sırtlarla ayrılır. Bu sırtların bir kısmına “Urum Düzü” denir. Hanak Ovası ile Ardahan Platosu arasına girmiş toplu bir kütle vardır ki, bu “Çağıl Dağları” olup en yüksek noktası olan Ballıpınar Tepesi’nde tabyalar bulunur.

ÇILDIR OVASI

Çıldır Ovası 20 km² genişliğindedir. Yüksekliği 2000 m ’yi bulur. Düz ve çıplak bir görüntüsü vardır. Etrafı yüksek dağlarla çevrilidir. İlkbaharda karların erimesiyle bol miktarda su, bu sahada toplanır. Bunun sonucunda ovada geniş otlaklar oluşur. Tarım yapılan sahalarda arpa ve buğday ekilir. Hayvancılık temel geçim kaynağıdır. Kısır ve Akbaba Dağları bu bölümde yer alır. Kısır Dağı toplu ve yüksektir. Zaruşat Düzlükleri’ne ve Çıldır Gölü çukurluğuna hakimdir. Kısır Dağı’nın doğusunda Akbaba Dağı bulunur. Toplu bir kütledir ve geniş bir temel üzerine oturmuştur. Bu dağ basık ve yayvan haldedir. Dağın etrafında su kaynaklarına ve küçük derelere rastlanır. Kısır Dağı ve Akbaba Dağları arasında Çıldır Gölü uzanır. Çıldır Ovası ile Aktaş Gölü arasına girmiş olan Muzarik Dağı ise kuzeydoğu-güneybatı yönünde uzanan ince ve alçak bir dağ hattıdır. Çıldır Ovası’nın kuzeybatı kesiminde 27 km²’lik alanı kaplayan Aktaş Gölü yer almaktadır.

POSOF

Kuzeyde Gürcistan sınırına doğru sokulmuş dağlık ve engebeli bir alandır. Dağlar, bol yağışlarla beslenen kuvvetli akarsularla derin bir biçimde parçalanmıştır. Dağlar bu alanı batıdan, güneyden ve doğudan bir at nalı şeklinde kuşatmıştır. Kuzeyde Eminbey Köyü üstünde yükselen dağlar hayli engebelidir. Daha batıda Hırkat dağı (2675 m ) aynı nitelikleri taşır. Hırkat dağının güneyindeki Kanlı dağ daha sivri ve dağın Posof’a bakan kesimi hayli meyillidir. Bu bölümün en yüksek dağı ise Arsıyan dağıdır (3167 m). Bundan sonra at nalı oluşturan yüksek sırt, kuzeydoğu yönünde kıvrılır ve uzanarak ileride Ilgar dağını oluşturur. “Mere Çayı” at nalı şeklindeki yüksek dağların suyunu toplar. Komşusu olan Doğu Karadeniz’de hüküm süren Karadeniz İkliminin sert şekli görülür. İklimin en belirgin özelliği yağışlardır. Altı aydan fazla süren kış esnasında yağışlar hep kar halindedir ve boldur. Özellikle ilkbaharda ve sonbaharda sık sık sis görülür. Kısa yaz mevsiminde yağmur eksik olmaz. Sıcaklık, havanın yağışlı ve bulutlu olmasından etkilenir. Yaz, ilkbahar serinliğindedir. Ekim sahaları, vadiler ve vadi kenarlarıdır. Mısır ve patates, ekimi yapılan ürünlerdir. Vadilerin nispeten alçak ve kuytu yerlerinde iyi meyve elde edilir: Elma, armut, erik, kayısı, ceviz, kiraz, vişne, ve ayva gibi. Otlakların bol olduğu yerlerde hayvancılık yapılır. Arıcılık ise diğer bir ekonomik uğraştır. Köyler vadilerde ve yamaçlarda kurulmuştur, birbirine yakındır. Evlerin inşasında kullanılan malzeme ahşaptır. Posof, Karadeniz’e yakın olmasına rağmen engebeli sarp dağlar nedeniyle Karadeniz ile yakın ilişki kuramamıştır.

YAYLALAR

VADİLER 

HİDROĞRAFİK ÖZELLİKLER

KURA NEHRİ

Kura ırmağı, Doğu Anadolu Bölgesi’nin kuzeydoğu kesimindeki Allahuekber dağlarının kuzey yamaçlarından doğan Kayınlık Dere, Türkmen Deresi ve Kür Çayı’nın Göle Ovası’nın kuzeybatısında birleşmesiyle oluşur.

Kura, Göle Ovası’nın kuzeybatısındaki dar ve derin Türkeşen Boğazına girer. Nehir Türkeşen Boğazını geçerken yer yer menderesler oluşturur. Uğurlu ve Kılıç Dağlarından gelen küçük kolları alır. Ardahan Platosuna ulaştıktan sonra Yanlızçam Dağlarının yamaçlarından ve çevredeki yüksek alanlardan pek çok dereyi de alarak çöküntü alanının güney kenarı yakınında menderesler oluşturur. Yatağın bu kesiminde kopuk menderesler ve ırmağın eskiden daha kuzeyde aktığını gösteren terk edilmiş yataklar vardır.

Kura ırmağı, Ardahan Platosundan sonra kuzeydoğuda Miyalashor Boğazına girer. Miyalashor Boğazı, güneybatı-kuzeydoğu doğrultusunda 65 km boyunca Gürcistan sınırına kadar uzanır. Kura nehrinin Ardahan Ovası’nın kuzeydoğusunda Miyalashor Boğazına girerken 1800 m taban yüksekliği, Türkiye topraklarından çıkarken 1300 m’ ye iner. Boğaz boyunca vadi tabanının ortalama eğimi % 07’dir. Eğim, boğazın kuzeydoğu ucuna doğru artar, özellikle Karaçay’ın Kura ırmağına katıldığı yerden sonra % 08’i bulur.

Bu kesimin Kura ırmağının vadisine gömülmesini kolaylaştıran fay çizgisini izlediği görülür. Irmağın Ardahan’ın doğusunda Karaçay’dan başka aldığı önemli kollar: Kısır Dağından Ağıldere adıyla çıkan “Ölçek Suyu” ve Hanak yönünden gelen sularla beslenen “Cot Suyu” dur. Kura ırmağı, Akkiraz Köyü’nün doğusundan başlayıp bir süre Türkiye-Gürcistan sınırında aktıktan sonra Kurtkale yakınlarındaki “Tavşan Sırtı” yöresinde Gürcistan’a, oradan da Azerbaycan topraklarına ulaşır ve Aras Nehri ile birleşerek Hazar Denizi’ne dökülür. Irmağın suları nisanda en yüksek düzeyine ulaşır. Yatağında en az suyun bulunduğu ay genellikle eylül ve ekim aylarıdır.

Kayınlık Deresi: Balçeşme Köyü’nün 1 km yakınından başlayıp Fatmaçayır deresi ile birleştiği yerde sona erer. Toplam uzunluğu 16 km olup debisi 1,70 m³/sn’ dir.

Kür Çayı: Tellioğlu Köyü’nün 1 km yakınından başlayıp Fatmaçayır deresi ile birleştiği yerde sona erer. Toplam uzunluğu 51 km olup debisi 10,19 m³/sn’ dir.

Posof Deresi: Posof ilçesinden başlayarak ülke dışına çıkar, il sınırları içerisindeki uzunluğu 19 km olup debisi 5,31 m³/sn’ dir.

Türkmen Deresi: Gedik Köyü’nün 1,5 km kuzeyinden başlar ve Göle ilçesinde Sarmi deresinin 3 km kuzeyinde sona erer. Toplam uzunluğu 14 km olup debisi 1,40 m³/sn’ dir.

GÖLLER

ÇILDIR GÖLÜ 

Doğu Anadolu Bölgesinin Van Gölü’nden sonra en büyük gölüdür. Bu göl ilimizin güneydoğusunda yer alır. Gölün küçük bir kısmı Kars il sınırları içerisindedir. Kısır Dağı ile Akbaba Dağı arasında yer almaktadır. Denizden yükseltisi 1959 m olup yüzölçümü 115 km²’dir. Göl; kar suları, kaynaklar ve her iki dağdan inen küçük dereler ile beslenmekte olup gölün suyu tatlıdır. Göl, güneye doğru git gide daralır, Kamervan adasından sonra dar Zavot boğazından ötede küçük bir genişleme daha yapar;gölün genişleme yaptığı bölüme “Küçük Göl” de denir. Gölün fazla suları belirli bir akıntı ile bu boğaza doğru toplanır ve buradan sonra hızlı bir akışla “Telek Suyu” adıyla gölden çıkarak Kars Çayına doğru akar. Çıldır Gölü’nün yüzeyi kış aylarında buzla kaplanmaktadır. Gölün kuzeydoğu kıyısına yakın bir yerinde bir dönüme yakın genişlikte Akçakale veya Kuşadası olarak adlandırılan ve yarımadanın kopmasından oluşan bir ada bulunmaktadır. Gölde en çok bulunan balık türü sazan ve tatlı su kefalıdır.

AKTAŞ GÖLÜ

Çıldır Ovasının kuzeybatı kesiminde 27 km²’lik kadar bir alan kaplayan gölün 14 km^2’lik kısmı ülke sınırları içerisindedir. Kalan 13 km²’lik kısmı ise Gürcistan’dadır. Yüksekliği 1798 m olan göl kapalı havza halindedir. Gölün suları sodalıdır. Gölde devamlı hareket halinde bulunan adacıklar vardır. İlkbaharda göl yatağından taşan sular bir akıntı oluşturur ve bu akıntıya “Zagaristav Deresi” denir.

Ayı Gölü : Arsıyan Dağı ile Cin Dağı arasında yer alan küçük bir göldür. Gölü besleyen ve göl kenarından çıkan çok sayıda küçük kaynak yer alır. Gölün fazla suları gölle aynı ismi taşıyan “Ayı Deresi” ve Cin Dağının kenarlarını izleyerek Hanak ilçesine doğru akar. Alanı yaklaşık olarak 0,5 km²’dir. 

Karagöl Gölü : Posof ilçemizin Baykent ve Alabalık köyleri yakınlarındadır. Gölde alabalık bulunmakta olup gölden çıkan küçük bir dere Posof ilçemize doğru iner. Alanı yaklaşık olarak 10 da ’dır.

Balık Gölü : Posof ilçemizin sınırlarında Kanlı Dağın kuzey tarafında yer alır. Gölde alabalık ve kunduz bulunur. Alanı küçük olup yaklaşık olarak 4 da’ dır.

Kanlı Göl : Posof ilçemizin Eminbey Köyü’nün batısında Gümüşkavak ve İncedere köyleri arasında yer alır. Gölün alanı küçük olmasına rağmen derindir. Gölde sazan balığı bulunur. Alanı yaklaşık olarak 8 da’ dır.

Ayaz Göl : Posof ilçemizde Eminbey Köyü’nün hemen doğusunda yer alan bu küçük gölün derinliği 20-30 m olup gölde balık yaşamamaktadır. Alanı yaklaşık olarak 10 da’ dır.

Davar Gölü : Posof ilçemizin batısındaki Hırhat Dağının kuzey tarafında yer alır. Gölde balık yaşamamaktadır. Alanı yaklaşık olarak 3 da dır.

Süngülü Gölü : Posof ilçemizin doğusunda Gürcistan sınırına yakın Süngülü Köyü’nün yanında yer alır. Gölde alabalık bulunur. Alanı yaklaşık olarak 8 da dır.

Sülüklü Ve Kamışlık Gölleri : Posof ilçemizin 6 km kadar doğusunda yer alır. Alanları yaklaşık olarak 7 da ’dır. Göller birbirine yakın yer alır.

İKLİM ÖZELLİKLERİ

Sıcaklık : Merkez ilçede yapılan ölçümlere göre yılık sıcaklık ortalaması 3.7 ⁰C’dir. İl genelinde kış dönemi, ekim ayı ortalarında başlamakta ve mayıs ayının ortalarına kadar sürmektedir. Merkez ilçede aylık ortalama sıcaklık şubat ayında en düşük düzeydedir. Bu ayın ortalama sıcaklık değeri –10.6 ⁰C’dir. Ardahan’da en soğuk geçen aylar ocak ve Şubat aylarıdır, en sıcak aylar ise temmuz ve ağustostur. Sıcaklık ortalaması bile yaz aylarında 15.5 ⁰C olmaktadır. Yıl içerisinde sıcaklığın sıfırın altına düştüğü gün sayısı 180’ni bulur. Kışın gece sıcaklığının bazen –40 ⁰C’nin altına düştüğü dahi görülmektedir. Kış mevsimi erken başlar ama geç biter. Kısa bir ilkbahardan sonra gecelerin serin geçtiği fakat gündüzleri sıcaklığın 29 ⁰C’nin üzerine çıkabildiği yaz mevsimi yaşanır. Ardahan’da en yüksek sıcaklık ağustos ayında 35.3 ⁰C olarak, en düşük sıcaklık ise aralık ayında – 45.6 ⁰C olarak gerçekleşmiştir.

Ardahan İli 15 Yıllık Ortalama İklim Verileri

Basınç Ve Rüzgarlar : Ardahan kışın Sibirya üzerinden gelen yüksek basıncın, yazın ise Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerinden gelen alçak basınç sisteminin etkisi altındadır. Ortalama basınç miktarı 818.4 milibardır. En düşük basınç miktarı şubat ayında 800.4 milibar, en yüksek basınç miktarı ise ocak ayında 834.5 milibardır. Ardahan’da ortalama rüzgar hızı 2.2 m/sn, hakim rüzgar yönü batı-güneybatıdır. Etkili olan rüzgarlar: Lodos, poyraz ve karayeldir.

2002 Ardahan İli 15 Yıllık Yerel Basınç Miktarları

Nem Ve Yağış : Ardahan’da ortalama nem %73.8’dir. Bütün mevsimlerde bulutluluk oranı fazladır. Bir yıl içerisinde 90 gün açık, 224 gün bulutlu, 51 gün ise kapalıdır. Ardahan’da egemen olan yüksek basınç alanı ilin kış aylarında az yağış almasına neden olur. Ardahan’da kış aylarının oldukça düşük sıcaklıkta geçmesinin nedeni de bu olaydır. Bu arada il alanının engebeli olması yağışları etkilemektedir. İlde görülen yağışlar hava kütlelerinin yer şekillerine ve daha çok dağlara çarparak yükselmesi sonucunda oluşan yağışlardır. Kısa süren ilkbahar ve yaz aylarında ise bölgede sele yol açan yağış hareketi ile birlikte konvektif yağışlarda oluşmaktadır. İlde yılık yağış ortalaması 533.4 mm ’dır. İlde en az yağış şubat ayında, en çok yağış ise haziran ayında düşmektedir. Ardahan’da hemen hemen kurak mevsim yoktur. Şimdiye kadar ölçülen en yüksek kar kalınlığı il merkezinde 80 cm’ dır. Ortalama kar örtülü gün sayısı 127.8 gündür. Kış ayları genellikle sislidir. Ardahan ilinde genellikle sert karasal iklim görüldüğünden gece soğuma nedeniyle kırağı ve kırç olayları ilkbahar sonu ve yaz aylarının ilk dönemlerinde görülür. Çiğ olayı ise yaz ayları ve sonbahar başlarında görülmeye başlar. Ardahan’da ortalama nem %71’dir. En nemli ay aralık %78, en az nemli aylar ise eylül ve ağustostur. Eylül %63, ağustos %65’dir. Bu değerlere bakarak Ardahan’ın nemli bir il olduğu söylenebilir.

BİTKİ ÖRTÜSÜ ÖZELLİKLERİ

Ardahan’ın doğal bitki örtüsü yükselti ve iklim özelliklerine göre şekillenmiştir. Doğu Anadolu’nun kuzeydoğusuna yerleşmiş bulunan bu yüksek plato, aslında doğal orman alanı içerisindedir. Doğal orman sınırlarının oluşmasında birinci derecede rol oynayan nemlilik oranı ilde Doğu Anadolu’nun diğer bölümlerine göre daha yüksektir. Nemlilik oranına bağlı olarak ormanların doğal alt sınırı yükselmektedir. Orman alt sınırı Ardahan’da 1800-1900 m’ den başlamaktadır. Ardahan yöresinin diğer bir özelliği de bitki örtüsünün doğal üst sınırının çok yükseklere çıkabilmesidir. Sahada ormanlar 2800 m ’ye kadar çıkabilmektedir. Yurdun bir başka yerinde ormanların bu kadar yükseklere çıktığı görülmemektedir. Yıllardır süren olumsuz insan etkisi sonucu iklim ve yükselti nedeniyle zaten fazla zengin olmayan doğal bitki örtüsü yer yer bütünüyle ortadan kalkmıştır. İlde dağların zirvelerine yakın kesimlerinde yer alan bodur algin topluluklarını saymazsak, kalan kesimler soğuk bozkır kapsamına girer, soğuk bozkır alanlarında kar 5-6 ay sürekli olarak toprağı örter. Erime ancak nisan ortalarından itibaren başlar ve yavaş yavaş mayıs ortalarına, bazı kesimlerde ise haziran sonlarına kadar sürer. Kar örtüsünün altında kalan çayır bitkileri karın erimesiyle birlikte hızlı bir gelişme içerisine girer. Kısa zamanda her taraf çayır ve otlaklarla kaplanır.

Ardahan yüzölçümünün %6,6’sını (31.957,2 ha ) orman ve fundalık alanlar oluşturmaktadır. İlde ormanlık alan,Türkiye (%26) ve Dünya (%30) ortalamasının çok altında kalmaktadır. İlde ormanlık alanlar toplu bir sahada yer almaz. İlde Kısır Dağı ve çevresi hariç, saf sarıçam ağaçları genellikle dağların kuzey yamaçlarına kümelenmiştir ve 2800 m rakıma çıkmaktadır bu da sarıçamın biyolojik özelliğinden kaynaklanmaktadır. Ormanlar büyük oranda saf sarıçamdan oluşmaktadır. İl geneli 484.200 ha’ lık alan içerisinde ormanlık alan 31.957,2 ha olup, ilimiz orman varlığı açısından fakirdir.

İlde ormanlık alanın yayılım gösterdiği yerler; Ardahan ili merkez ilçeye bağlı Çamlıçatak, Ölçek, Altaş, Bağdeşen, Hasköy, Çatalköprü ile Yalnızçam Nahiyesi’ne bağlı köylerinin kuzeyinde yer alan Uğurlu Dağ ve çevresi ile Kura Nehri’nin sağ ve sol yamaçları boyunca Göle ilçesinin sınırlarına kadar uzanmaktadır. Göle İlçesindeki ormanlık saha; Uğurlutaş, Köprülü, Durançam, Kalecik, Okçu, Çalıvere, Çakırüzüm, Yeniköy, Samandöken köylerinin mülkü sınırında kalmaktadır. Hanak İlçesindeki ormanlık alan; Baştoklu ve Alaçam köylerinin kuzeyinde bulunan Şahin Tepesine kadar yayılım göstermektedir. Posof İlçesinde de; ağırlıklı Alköy ve Yeniköy olmak üzere hemen hemen tüm köyün mülkü sınırlarında orman bulunmaktadır. Orman İşletme Müdürlüğünün kuruluşundan bugüne değin 20 yıllık periyotta 2500 ha saha ağaçlandırılmış, ayrıca 1000 ha saha da tabi yolla gençleştirilmiştir. 2003 İlkbaharında 195 bin fidan dikilmiştir. 2002 yılında arazi hazırlığı yapılan 82 ha sahaya fidan dikimi tamamlanmıştır.

Ardahan ilimizde Ağaçlandırma Mühendisliği tarafından, 2002 yılına kadar 4800 ha saha ağaçlandırma yapılmış ve oldukça başarılı olunmuştur. 2002 yılının sonbaharında arazi hazırlığı yapılan Çıldır, Posof ve Çataldere’deki 300 ha sahaya toplam 750.000 adet Huş ve Sarıçam fidanı dikilmiştir.

Farklı olarak Posof çevresinde ladin, diğer yapraklı türlerden titrek kavak, söğüt, huş, meşe, gürgen, kızılağaç mevcuttur. Ayrıca yine Posof alt bölgesinde yaban eriği, ahlat, üvez, karaçalı, laden, böğürtlen, kuşburnu, yaban gülü, yaban fındığı ve otsu türler olarak da; üçgül, karanfil, ayı üzümü, çan çiçeği, kuzu kulağı, salkım otu, sarmaşık otu, geven, çilek, düğün çiçeği, aslan pençesi, kekik ve gelincik bulunmaktadır. Bitki örtüsü, dağların en yüksek kesimlerinde dahil aşınmamış olup bu alanın büyük çoğunluğunu doğal çayır ve meralar oluşturmaktadır.  

İşletme Şeflikleri	Verimli Koru Orman Alanı (ha)	Bozuk Koru Orman Alanı (ha)	Verimli Baltalık Orman Alanı (ha)	Bozuk Baltalık Orman Alanı (ha)	Toplam Orman Alanı (ha)
Ardahan	3.905	625,7	-	918,0	5.448,7
Posof	2.651	3.935,0	-	1871,5	8.457,5
		Bu Site Atakan KOÇ Tarafından Tasarlanmıştır.